"TỪ BITCOIN ĐẾN "THUYẾT HIỆN TẠI" (*) - TỪ TIỀN ĐIỆN TỬ ĐẾN "TIỀN HIỆN TẠI" (*)"

"TỪ BITCOIN ĐẾN "THUYẾT HIỆN TẠI" (*) - TỪ TIỀN ĐIỆN TỬ ĐẾN "TIỀN HIỆN TẠI" (*)"

CUỘC CÁCH MẠNG TÀI CHÍNH VĨ ĐẠI NHẤT THẾ GIỚI — HAY CON ĐƯỜNG KHAI SINH RA MỘT HỆ QUY CHIẾU MỚI VỀ TIỀN TỆ?

Có một câu hỏi mà lịch sử tài chính của nhân loại đã đặt ra trong nhiều thế kỷ:

Tiền là gì?

Là vàng?

Là bạc?

Là một tờ giấy?

Là một con số trong tài khoản ngân hàng?

Hay là một niềm tin được hàng triệu con người cùng chia sẻ?

Trong phần lớn lịch sử, con người không thực sự sở hữu “tiền”.

Con người sở hữu quyền được trao đổi.

Một đồng tiền chỉ có giá trị khi xã hội chấp nhận rằng nó có giá trị.

Một tờ giấy có thể không có giá trị vật chất đáng kể, nhưng nó có thể mua thức ăn, một ngôi nhà, một chuyến bay.

Một con số trên màn hình điện thoại thậm chí còn không tồn tại dưới dạng vật thể, nhưng chúng ta vẫn có thể dùng nó để mua cả một doanh nghiệp.

Vậy điều gì thực sự đứng phía sau tiền?

Có lẽ không phải vật chất.

Có lẽ đó là Hệ quy chiếu mà con người sử dụng để đo lường giá trị.

Và nếu vậy, lịch sử tiền tệ có thể không chỉ là lịch sử của những hình thức thanh toán.

Nó là lịch sử của những Hệ quy chiếu về giá trị.

Từ vàng.

Đến tiền giấy.

Từ ngân hàng.

Đến tiền điện tử.

Và có thể, bước tiếp theo sẽ là:

"Tiền Hiện Tại".

I. BITCOIN KHÔNG CHỈ LÀ MỘT ĐỒNG TIỀN

Ngày 3 tháng 1 năm 2009, Bitcoin bắt đầu tồn tại trên mạng lưới của mình.

Nhìn bề ngoài, Bitcoin là một hệ thống tiền điện tử.

Nhưng nếu nhìn sâu hơn, điều Bitcoin làm có ý nghĩa lớn hơn rất nhiều.

Bitcoin đặt ra một câu hỏi:

Liệu con người có thể tạo ra một hệ thống tiền tệ không cần một trung tâm quyền lực duy nhất để xác nhận và kiểm soát mọi giao dịch?

Đây là một câu hỏi mang tính kiến trúc.

Không đơn giản là:

“Bitcoin có giá bao nhiêu?”

Mà là:

“Tiền có thể vận hành như thế nào?”

Bitcoin đưa vào thế giới một cách tiếp cận mới:

• không cần một ngân hàng trung ương duy nhất;

• không cần một trung gian duy nhất;

• không cần một sổ cái tập trung duy nhất;

• có thể chuyển giá trị qua mạng lưới;

• sử dụng mật mã để xác thực;

• sử dụng cơ chế đồng thuận để duy trì sổ cái chung.

Điều quan trọng nhất có lẽ không nằm ở Bitcoin.

Mà nằm ở Tư duy Bitcoin.

Bitcoin chứng minh rằng một hệ thống tài chính có thể được thiết kế lại từ những nguyên lý nền tảng.

Và đó chính là điều làm Bitcoin trở thành một sự kiện đặc biệt trong lịch sử.

II. BITCOIN ĐÃ THAY ĐỔI CÂU HỎI VỀ TIỀN

Trước Bitcoin, phần lớn cuộc thảo luận về tiền thường xoay quanh:

Ai phát hành tiền?

Ngân hàng nào?

Nhà nước nào?

Ngân hàng trung ương nào?

Tổ chức nào?

Bitcoin chuyển câu hỏi đó thành:

Một hệ thống tiền tệ có thể được vận hành bởi một mạng lưới hay không?

Đây là một sự thay đổi lớn.

Nó chuyển trọng tâm:

Từ tổ chức → sang giao thức.

Từ trung tâm → sang mạng lưới.

Từ quyền lực → sang quy tắc.

Từ niềm tin vào một bên trung gian → sang niềm tin vào cơ chế.

Và từ đây, một thế hệ tư duy mới bắt đầu hình thành.

Blockchain.

Crypto.

DeFi.

Tokenization.

Digital assets.

Stablecoins.

Central Bank Digital Currencies.

Programmable money.

Internet of Value.

Nhưng tất cả những thứ đó vẫn đang trả lời một câu hỏi tương đối giống nhau:

Làm thế nào để số hóa tiền?

Và đây có thể chính là nơi câu chuyện chưa kết thúc.

III. TỪ “TIỀN ĐIỆN TỬ” ĐẾN MỘT CÂU HỎI KHÁC

Nếu Bitcoin là bước tiến từ:

Tiền vật chất → Tiền kỹ thuật số

thì câu hỏi tiếp theo có thể là:

Tiền kỹ thuật số → Tiền được tái định nghĩa.

Đây là một khác biệt rất lớn.

Số hóa tiền không nhất thiết có nghĩa là chúng ta đã thay đổi bản chất của tiền.

Nếu một đồng tiền giấy được biến thành một con số trên màn hình ngân hàng, thì chúng ta chỉ thay đổi hình thức biểu diễn.

Nếu một đồng tiền được đưa lên blockchain, chúng ta có thể thay đổi hạ tầng vận hành.

Nhưng nếu chúng ta đặt lại câu hỏi:

"Tiền thực sự đang đo lường cái gì?"

thì chúng ta bắt đầu chạm đến tầng sâu hơn.

Đó là tầng của Hệ quy chiếu.

IV. TIỀN KHÔNG CHỈ LÀ VẬT TRAO ĐỔI

Hãy tưởng tượng một xã hội không có đồng hồ.

Con người vẫn thức dậy.

Vẫn làm việc.

Vẫn ăn uống.

Vẫn xây dựng.

Vẫn sáng tạo.

Vẫn trao đổi.

Nhưng họ không có một đơn vị chung gọi là "giờ".

Trong xã hội hiện đại, điều đó gần như không thể tưởng tượng được.

Bởi vì: Thời gian đã trở thành một Hệ quy chiếu.

Chúng ta đo năng suất bằng giờ.

Đo tiền lương bằng giờ.

Đo dự án bằng thời hạn.

Đo lãi suất bằng thời gian.

Đo tăng trưởng theo quý, năm.

Đo tuổi tác.

Đo khấu hao.

Đo lợi tức.

Đo chi phí cơ hội.

Rất nhiều cấu trúc kinh tế hiện đại đều gắn với thời gian.

Và đây là điểm mà "Thuyết Hiện Tại" (*) có thể đặt ra một câu hỏi triết học mới:

"Nếu con người đã xây dựng cả nền kinh tế xung quanh Thời gian, liệu có thể xây dựng một nền kinh tế lấy Hiện Tại làm trung tâm?"

Đó không còn là câu hỏi về một đồng tiền mới.

Đó là câu hỏi về:

một Hệ quy chiếu mới.

V. “THUYẾT HIỆN TẠI” (*) — KHI TIỀN ĐƯỢC NHÌN TỪ HIỆN TẠI

“Thuyết Hiện Tại” (*) có thể được diễn giải như một đề xuất triết học:

"Hiện Tại là nơi duy nhất mà hành động thực sự xảy ra".

Quá khứ là cái đã xảy ra.

Tương lai là cái chưa xảy ra.

Còn Hiện Tại là nơi:

• con người hành động;

• giá trị được tạo ra;

• quyết định được đưa ra;

• giao dịch được thực hiện;

• trải nghiệm diễn ra;

• sự sống được sống.

Nếu vậy, tại sao tiền lại nhất thiết phải được tư duy chủ yếu thông qua các đơn vị của thời gian?

Tại sao:

“bao nhiêu giờ?”

lại thường quan trọng hơn:

“bao nhiêu giá trị?”

Tại sao:

“bao nhiêu năm?”

lại thường quan trọng hơn:

“điều gì đang thực sự diễn ra?”

Từ đây xuất hiện một ý tưởng có tính biểu tượng:

"TIỀN HIỆN TẠI"

Không nhất thiết hiểu "Tiền Hiện Tại" đơn giản là một đồng coin mới.

Nó có thể được hiểu là:

Một cách tiếp cận mới về tiền, trong đó giá trị được quy chiếu về hành động, trải nghiệm và giá trị được tạo ra trong Hiện Tại.

Đây là sự khác biệt căn bản.

VI. BITCOIN THAY ĐỔI “AI KIỂM SOÁT TIỀN”

Còn "THUYẾT HIỆN TẠI" ĐẶT CÂU HỎI:

"TIỀN ĐƯỢC ĐO LƯỜNG BẰNG HỆ QUY CHIẾU NÀO?"

Bitcoin đặt vấn đề về:

quyền kiểm soát.

Thuyết Hiện Tại có thể đặt vấn đề về:

quyền quy chiếu.

Đây là hai tầng khác nhau.

Bitcoin có thể được nhìn như một cuộc cách mạng về kiến trúc tiền tệ.

Còn Tiền Hiện Tại có thể được hình dung như một cuộc cách mạng về triết học tiền tệ.

Một bên hỏi:

Ai có quyền xác nhận?

Một bên hỏi:

Ta đang xác nhận cái gì?

Một bên hỏi:

Làm thế nào để chuyển giá trị?

Một bên hỏi:

Giá trị thực sự nằm ở đâu?

Một bên xây dựng:

một mạng lưới mới.

Một bên đề xuất:

một Hệ quy chiếu mới.

VII. TỪ “TIME IS MONEY” ĐẾN "NOW IS VALUE”

Một trong những câu nói nổi tiếng nhất của nền kinh tế hiện đại là:

"Time is money" - "Thời gian là tiền tệ."

Câu nói này phản ánh một nền kinh tế trong đó thời gian trở thành một đơn vị quan trọng để định giá lao động.

Một người làm việc tám giờ.

Một người làm việc mười giờ.

Một người bán thời gian của mình.

Một người mua thời gian của người khác.

Nền kinh tế hình thành một thị trường khổng lồ xoay quanh: thời gian của con người.

Nhưng "Thuyết Hiện Tại" (*) có thể đặt lại câu hỏi:

"Nếu thời gian không phải là thứ con người thực sự có thể trải nghiệm, thì tại sao chúng ta lại định giá cuộc sống chủ yếu bằng thời gian?"

Một người có thể sống 80 năm nhưng không nhất thiết có 80 năm có ý nghĩa.

Một người có thể làm việc 12 giờ nhưng không nhất thiết tạo ra giá trị gấp đôi người làm việc 6 giờ.

Một sản phẩm mất 10 phút để tạo ra có thể có giá trị cao hơn một sản phẩm mất 10 ngày.

Vậy:

Thời gian không đồng nhất với giá trị.

Và từ đây có thể xuất hiện một nguyên lý mới:

"Now is Value".

Hiện Tại là nơi giá trị được hiện thực hóa.

VIII. “TIỀN HIỆN TẠI” KHÔNG NHẤT THIẾT LÀ MỘT ĐỒNG COIN

Đây là điểm cần phân biệt rất rõ.

Nếu “Tiền Hiện Tại” chỉ đơn giản là:

một cryptocurrency có tên mới

thì nó chưa tạo ra một cuộc cách mạng về Hệ quy chiếu.

Nó chỉ là một tài sản kỹ thuật số khác.

Một cuộc cách mạng thực sự phải bắt đầu từ câu hỏi:

"Tiền dùng để đo cái gì?"

Nếu câu trả lời vẫn chỉ là: "đo giá trị của hàng hóa bằng một đơn vị trao đổi", thì chúng ta vẫn đang ở trong mô hình cũ.

Nhưng nếu "Tiền Hiện Tại" được phát triển như một hệ thống khái niệm, nó có thể hướng đến:

đo lường giá trị hiện thực;

ghi nhận đóng góp;

định lượng trải nghiệm;

kết nối người tạo giá trị với người sử dụng giá trị;

giảm sự phụ thuộc vào thời gian như đơn vị định giá duy nhất;

và xây dựng một nền kinh tế tập trung vào giá trị đang được tạo ra trong Hiện Tại.

Khi đó, "Tiền Hiện Tại" không còn chỉ là tiền.

Nó trở thành:

một ngôn ngữ mới để nói về giá trị.

IX. TỪ BLOCKCHAIN ĐẾN "NOWCHAIN" (và BLOCK-UNIVERSE)?

Nếu Bitcoin tạo ra một blockchain như một sổ cái phân tán, thì một hệ thống Tiền Hiện Tại có thể đặt ra một câu hỏi khác:

"Làm thế nào để ghi nhận dòng chảy của giá trị trong Hiện Tại?"

Hãy tưởng tượng một hệ thống trong đó không chỉ ghi:

Ai gửi bao nhiêu tiền cho ai?

mà còn cố gắng ghi nhận:

• giá trị nào được tạo ra;

• giá trị nào được sử dụng;

• đóng góp nào được thực hiện;

• trải nghiệm nào được tạo ra;

• cộng đồng nào được hưởng lợi;

• tài sản nào đang hoạt động;

• dòng giá trị nào đang chảy.

Khi đó, “sổ cái” không chỉ là:

Ledger of Money.

Mà có thể trở thành:

Ledger of Value.

Đây là một bước chuyển rất đáng suy nghĩ:

Từ Sổ cái Tiền → Sổ cái Giá trị.

X. BITCOIN VÀ "THUYẾT HIỆN TẠI": HAI CUỘC CÁCH MẠNG SONG SONG

Có thể hình dung hai cuộc cách mạng theo một chuỗi:

Cuộc cách mạng thứ nhất:

Vàng → Tiền giấy

Con người tách tiền khỏi vật chất.

Cuộc cách mạng thứ hai:

Tiền giấy → Tiền kỹ thuật số

Con người tách tiền khỏi vật thể.

Cuộc cách mạng thứ ba:

Tiền kỹ thuật số → Tiền phi tập trung

Bitcoin đặt vấn đề về quyền kiểm soát.

Và có thể có cuộc cách mạng thứ tư:

Tiền → Hệ quy chiếu về giá trị

"Thuyết Hiện Tại" đặt câu hỏi về bản chất của phép đo.

Nếu cuộc cách mạng thứ tư xảy ra, nó sẽ không nhất thiết cạnh tranh với Bitcoin.

Nó có thể kế thừa Bitcoin.

Bitcoin có thể là:

hạ tầng tư duy.

Blockchain có thể là:

hạ tầng kỹ thuật.

Còn "Thuyết Hiện Tại" có thể hướng đến:

hạ tầng triết học (Hạ tầng Nhận thức).

XI. TỪ “DIGITAL ASSET” ĐẾN “CURRENT ASSET”

Thế giới tài chính hiện đại ngày càng quen với khái niệm:

Digital Asset — Tài sản số.

Nhưng nếu đi xa hơn, chúng ta có thể đặt ra một khái niệm:

Current Asset — Tài sản Hiện Tại.

Ở đây, "Current Asset" (Tài sản Hiện tại) không nên chỉ được hiểu theo nghĩa kế toán truyền thống.

Nó có thể được định nghĩa theo một nghĩa triết học:

"Một tài sản có khả năng tạo ra, lưu chuyển hoặc hiện thực hóa giá trị trong Hiện Tại."

Một kỹ năng có thể là tài sản.

Một cộng đồng có thể là tài sản.

Một thương hiệu có thể là tài sản.

Một hệ thống có thể là tài sản.

Một ý tưởng có thể là tài sản.

Một mạng lưới có thể là tài sản.

Một trải nghiệm có thể là tài sản.

Một khả năng tạo ra giá trị có thể là tài sản.

Khi đó, tài sản không còn chỉ là:

“Tôi sở hữu cái gì?”

mà chuyển thành:

“Cái gì đang tạo ra giá trị?”

Đây là một sự thay đổi rất sâu sắc.

XII. TỪ TÍCH LŨY ĐẾN LƯU CHUYỂN

Nền kinh tế truyền thống thường khuyến khích:

tích lũy.

Tích lũy tiền.

Tích lũy tài sản.

Tích lũy vốn.

Tích lũy thời gian.

Tích lũy quyền lực.

Nhưng một nền kinh tế lấy Hiện Tại làm trung tâm có thể nhấn mạnh một khái niệm khác:

Lưu chuyển (Lưu thông (Flow))

Tiền chỉ có ý nghĩa khi nó lưu chuyển.

Tri thức chỉ tạo ra tác động khi nó lưu chuyển.

Ý tưởng chỉ trở thành văn minh khi nó lưu chuyển.

Năng lượng chỉ tạo ra công việc khi nó lưu chuyển.

Giá trị cũng vậy.

Một nền kinh tế có thể được nhìn không chỉ như một kho tài sản.

Mà như:

một dòng chảy của giá trị.

Và Hiện Tại chính là THỰC TẠI - nơi dòng chảy ấy diễn ra.

XIII. "TỰ DO THỜI GIAN" CÓ THỂ TRỞ THÀNH MỘT MỤC TIÊU KINH TẾ

Nếu tiền hiện đại thường gắn với:

bán thời gian để nhận tiền,

thì một nền kinh tế mới có thể đặt câu hỏi:

"Làm thế nào để con người không phải liên tục bán thời gian của mình để tồn tại?"

Đây là nơi Triết học Hiện Tại gặp kinh tế.

“Tự do thời gian” không nhất thiết có nghĩa là:

không làm gì.

Nó có thể có nghĩa:

được quyền lựa chọn điều mình làm trong Hiện Tại.

Một người có tự do thời gian khi họ có khả năng:

• lựa chọn công việc;

• lựa chọn nhịp sống;

• lựa chọn nơi sống;

• lựa chọn người mình cộng tác;

• lựa chọn điều mình tạo ra;

• lựa chọn điều mình không muốn làm.

Theo nghĩa đó:

Tự do thời gian không phải là có thêm thời gian.

Mà là:

có nhiều quyền hơn đối với Hiện Tại của chính mình.

XIV. ĐÂY CÓ THỂ LÀ CUỘC CÁCH MẠNG TÀI CHÍNH HAY CHỈ LÀ MỘT Ý TƯỞNG TRIẾT HỌC?

Đây là câu hỏi khó nhất.

Bởi vì một ý tưởng lớn không tự động trở thành một cuộc cách mạng.

Bitcoin không chỉ là một bài viết (sách trắng,...)

Nó cần:

• mã nguồn;

• mạng lưới;

• người dùng;

• nhà phát triển;

• thanh khoản;

• thị trường;

• hệ sinh thái;

• thời gian.

Tương tự, hành trình của “Thuyết Hiện Tại” trở thành một Hệ quy chiếu mới về tiền tệ, nó cũng phải vượt qua một khoảng cách rất lớn:

từ triết học → mô hình → tiêu chuẩn → công nghệ → sản phẩm → thị trường → xã hội.

Đây chính là bài kiểm tra thực sự.

Một “Tiền Hiện Tại” không thể chỉ tồn tại trong khẩu hiệu.

Nó phải trả lời được:

Đơn vị là gì?

Giá trị được đo thế nào?

Ai xác nhận?

Ai sử dụng?

Cơ chế phát hành là gì?

Nguồn cung thế nào?

Chống gian lận ra sao?

Tài sản được định giá như thế nào?

Người dùng được hưởng lợi gì?

Tại sao họ cần nó?

Nó giải quyết vấn đề nào mà tiền vật lý (và tiền điện tử (phi vật lý),...) chưa giải quyết tốt?

Đó mới là nơi một lý thuyết trở thành một hệ thống.

XV. CUỘC CÁCH MẠNG LỚN NHẤT CÓ THỂ KHÔNG PHẢI LÀ “MỘT ĐỒNG TIỀN MỚI”

Có một nghịch lý rất thú vị.

Con người thường nghĩ rằng cách mạng tiền tệ phải tạo ra:

một đồng tiền mới.

Nhưng có thể cách mạng lớn hơn là tạo ra:

một cách nhìn mới về tiền.

Bitcoin đã chứng minh rằng chúng ta có thể suy nghĩ khác về:

quyền sở hữu và phát hành tiền.

“Thuyết Hiện Tại” có thể thử mở rộng câu hỏi sang:

cách đo lường giá trị.

Đây là hai tầng khác nhau.

Một nền kinh tế mới có thể không bắt đầu bằng một đồng coin.

Nó có thể bắt đầu bằng một câu hỏi:

"Tại sao chúng ta vẫn đang dùng những đơn vị cũ để đo một thế giới mới đã thay đổi?"

XVI. "HIỆN TẠI" CÓ THỂ TRỞ THÀNH ĐƠN VỊ CỦA MỘT NỀN KINH TẾ MỚI KHÔNG?

Đây là một câu hỏi cực kỳ táo bạo.

Nếu “giây”, “phút”, “giờ”, “ngày”, "tuần", "tháng", “năm” là các đơn vị đo thời gian, thì “Hiện Tại” có thể trở thành một khái niệm hoàn toàn khác.

Không phải một đơn vị thời gian.

Mà là:

một đơn vị quy chiếu cho trạng thái hiện thực.

Khi đó, chúng ta có thể hình dung một nền kinh tế không chỉ hỏi:

Bao nhiêu tiền?

mà còn hỏi:

Bao nhiêu giá trị đang được tạo ra?

Bao nhiêu giá trị đang được sử dụng?

Bao nhiêu giá trị đang được lưu chuyển?

Bao nhiêu giá trị đang bị bỏ phí?

Bao nhiêu năng lực con người đang chưa được kích hoạt?

Đây có thể là một cách nhìn hoàn toàn khác về kinh tế.

XVII. TỪ “BANKING” ĐẾN “NETWORKING”

Ngân hàng truyền thống tập trung vào:

tài khoản.

Blockchain tập trung vào:

sổ cái.

Mạng lưới giá trị hiện thực tập trung vào:

dòng chảy.

Từ:

Account → Ledger → Network → Flow.

Đây có thể là một trong những chuyển dịch lớn nhất của tư duy tài chính.

Bởi vì trong một thế giới kết nối, giá trị không nằm yên.

Nó di chuyển.

Con người di chuyển.

Tri thức di chuyển.

Dữ liệu di chuyển.

Ý tưởng di chuyển.

Vốn di chuyển.

Sự chú ý di chuyển.

Niềm tin di chuyển.

Và tiền cũng di chuyển.

Một hệ thống tiền tệ mới có thể không chỉ cần quản lý:

“bao nhiêu?”

mà cần hiểu:

“đang chảy đi đâu?”

XVIII. “TIỀN HIỆN TẠI” VÀ NỀN KINH TẾ CỦA Ý THỨC (SỰ CHÚ Ý)

Có một tài nguyên mà nền kinh tế hiện đại đang cạnh tranh ngày càng mạnh:

Attention — sự chú ý.

Con người có thể có rất nhiều tài sản kỹ thuật số.

Nhưng chỉ có một Hiện Tại để trải nghiệm chúng.

Một người có thể sở hữu hàng nghìn cuốn sách nhưng chỉ có thể đọc một cuốn tại một thời điểm.

Có hàng triệu video nhưng chỉ có thể xem một video tại một thời điểm.

Có vô số lựa chọn nhưng chỉ có thể hành động trong một Hiện Tại.

Vì vậy, Hiện Tại có một đặc tính đặc biệt:

Nó là tài nguyên không thể quay lại.

Điều này khiến Hiện Tại trở thành một khái niệm đặc biệt trong kinh tế học.

Không phải vì nó có thể được tích trữ.

Mà vì nó là nơi mọi giá trị được trải nghiệm.

XIX. TỪ "KHAN HIẾM THỜI GIAN" ĐẾN "KHAN HIẾM HIỆN TẠI"

Có một nghịch lý:

Con người thường nói:

“Tôi không có thời gian.”

Nhưng thực ra điều họ thường muốn nói là:

“Tôi không có quyền sử dụng Hiện Tại của mình theo cách tôi muốn.”

Đây là một khác biệt rất lớn.

Một người có thể có rất nhiều thời gian nhưng không có tự do.

Một người có thể có ít thời gian nhưng sống rất sâu sắc.

Vì vậy:

Thời gian không nhất thiết là thứ quý nhất.

Có thể thứ quý nhất là:

khả năng được sống trọn vẹn trong Hiện Tại.

Và nếu kinh tế có thể giúp con người giành lại quyền đó, thì “Tự do Thời gian” có thể được hiểu theo một nghĩa mới:

Tự do sử dụng Sự Chú Ý - Ý thức (Hiện Tại).

XX. BITCOIN LÀ “MONEY WITHOUT A CENTER”

Bitcoin thường được nhìn như một dạng tiền không phụ thuộc vào một trung tâm phát hành duy nhất.

Nếu diễn giải theo triết học: Money without a center.

Tiền không có một trung tâm duy nhất.

Còn “Thuyết Hiện Tại” có thể hướng đến một ý tưởng khác:

Value without a clock.

Giá trị không nhất thiết phải bị quy chiếu chủ yếu bởi chiếc đồng hồ.

Đây là hai câu rất đáng suy nghĩ:

Bitcoin: Money without a center.

Current Theory: Value without a clock.

Nếu Bitcoin giải phóng tiền khỏi một phần sự phụ thuộc vào trung tâm,

thì “Thuyết Hiện Tại” đặt câu hỏi liệu giá trị có thể được giải phóng khỏi sự phụ thuộc quá mức vào thời gian hay không.

XXI. TỪ SATOSHI NAKAMOTO ĐẾN "NGƯỜI HIỆN TẠI" (*)

Bitcoin gắn với một hiện tượng đặc biệt: Satoshi Nakamoto.

Một cá nhân hoặc nhóm người đứng sau một ý tưởng nhưng không nhất thiết cần xây dựng quyền lực cá nhân xung quanh nó.

Điều này tạo ra một bài học rất đáng suy nghĩ:

Một ý tưởng có thể trở nên lớn hơn người tạo ra nó.

Khi "Thuyết Hiện Tại" trở thành một phong trào tư tưởng, điều quan trọng cuối cùng không phải là:

Ai là người nói?

mà là:

Ý tưởng có đúng, hữu ích và có khả năng tạo ra giá trị hay không?

Một lý thuyết thực sự mạnh phải có khả năng:

tự đứng bằng đôi chân của chính nó.

Không phụ thuộc hoàn toàn vào cá nhân.

Không phụ thuộc vào danh tiếng.

Không phụ thuộc vào quyền lực.

Không phụ thuộc vào sự sùng bái.

Mà phụ thuộc vào:

tính nhất quán của tư tưởng và giá trị mà nó tạo ra.

XXII. MỘT “WHITEPAPER” MỚI CÓ THỂ KHÔNG BẮT ĐẦU BẰNG CODE

Whitepaper Bitcoin bắt đầu bằng một vấn đề kỹ thuật và một kiến trúc hệ thống.

Một “Whitepaper Thuyết Hiện Tại” có thể bắt đầu từ một câu hỏi triết học:

Tiền đang đo cái gì?

Sau đó mới đi đến:

Giá trị là gì?

Hiện Tại là gì?

Tài sản là gì?

Trao đổi là gì?

Sở hữu là gì?

Đóng góp là gì?

Lưu chuyển là gì?

Tự do là gì?

Và cuối cùng:

Một hệ thống tiền tệ dựa trên những nguyên lý đó phải được thiết kế như thế nào?

Đây là con đường từ:

Philosophy → Economics → Protocol → Technology → Network.

Không phải ngược lại.

XXIII. NỀN KINH TẾ HIỆN TẠI

Khi “Thuyết Hiện Tại” phát triển thành một hệ tư tưởng kinh tế, có thể hình dung một khái niệm:

CURRENT ECONOMY — NỀN KINH TẾ HIỆN TẠI

Trong đó, mục tiêu không đơn giản là:

tăng GDP.

Mà có thể đặt thêm những câu hỏi:

• Con người đang sống như thế nào?

• Bao nhiêu thời gian đang bị lãng phí?

• Bao nhiêu năng lực đang bị bỏ quên?

• Bao nhiêu giá trị chưa được kết nối?

• Bao nhiêu tài nguyên đang không được sử dụng?

• Bao nhiêu công việc tồn tại chỉ vì cấu trúc cũ?

• Bao nhiêu giá trị không được thị trường ghi nhận?

Khi đó, kinh tế không chỉ là:

sản xuất → tiêu dùng.

Mà là:

nhận thức → hành động → giá trị → lưu chuyển → trải nghiệm → tái tạo giá trị.

Một vòng tuần hoàn.

Một dòng chảy.

Một nền kinh tế sống.

XXIV. CÂU HỎI LỚN NHẤT KHÔNG PHẢI LÀ “GIÁ BAO NHIÊU?”

Khi nói về Bitcoin, người ta thường hỏi:

“Bitcoin sẽ lên bao nhiêu?”

Nhưng đó có thể là câu hỏi nhỏ.

Câu hỏi lớn hơn là:

“Bitcoin đã thay đổi điều gì trong cách con người nghĩ về tiền?”

Tương tự, nếu nói về “Tiền Hiện Tại”, câu hỏi quan trọng không nên là:

“Một Current Coin có giá bao nhiêu?”

Mà phải là:

“Nó thay đổi điều gì trong cách con người nghĩ về giá trị?”

Nếu không thay đổi được cách nghĩ về giá trị,

nó chỉ là một tài sản mới.

Nếu thay đổi được cách nghĩ về giá trị, nó có thể trở thành một trường phái kinh tế mới.

XXV. CUỘC CÁCH MẠNG TÀI CHÍNH VĨ ĐẠI NHẤT CÓ THỂ LÀ CUỘC CÁCH MẠNG CỦA “PHÉP ĐO”

Lịch sử văn minh có rất nhiều cuộc cách mạng bắt đầu bằng việc thay đổi cách đo lường.

Khi con người có một đơn vị đo tốt hơn, họ xây dựng được những hệ thống lớn hơn.

Đo thời gian (s).

Đo khoảng cách (m).

Đo khối lượng (kg).

Đo nhiệt độ (⁰C).

Đo năng lượng (Điện năng, Quang năng,...) (Jun,...)

Đo số hạt (mol).

Cường độ ánh sáng (cd).

Đo thông tin (bit).

Và tiền cũng là một công cụ đo (coin).

Tiền không chỉ là phương tiện trao đổi.

Nó là một:

công cụ định lượng giá trị.

Vì vậy, nếu muốn thay đổi nền kinh tế ở tầng sâu nhất, có thể không cần bắt đầu bằng việc thay đổi “đồng tiền”.

Có thể phải bắt đầu bằng:

THAY ĐỔI PHÉP ĐO GIÁ TRỊ.

Đây có thể là nơi “Thuyết Hiện Tại” (*) được nhận ra giá trị, không chỉ là Hệ thống Lý thuyết - mà là Hệ thống Tiêu chuẩn Kinh tế (Một Nền kinh tế được vận hành dựa trên "Tiêu chuẩn Hiện tại")

XXVI. TỪ "GIÁ TRỊ SẼ CÓ" ĐẾN "GIÁ TRỊ ĐANG DIỄN RA"

Nền tài chính hiện đại dành rất nhiều sự quan tâm cho tương lai.

Dự báo.

Kỳ vọng.

Lãi suất.

Chiết khấu dòng tiền.

Tăng trưởng.

Rủi ro.

Định giá tương lai.

Tất cả đều quan trọng.

Nhưng “Thuyết Hiện Tại” có thể đưa ra một sự cân bằng:

"Tương lai chỉ có thể trở thành hiện thực thông qua Hiện Tại".

Không có hành động hôm nay,

không có kết quả ngày mai.

Không có giá trị được tạo ra hôm nay,

không có tài sản tương lai.

Không có con người hành động trong Hiện Tại,

không có nền kinh tế.

Do đó:

Hiện Tại không phải mặt đối nghịch của tương lai.

Hiện Tại là:

nơi tương lai được sinh ra.

XXVII. TỪ ĐẦU CƠ ĐẾN KIẾN TẠO

Một nền kinh tế lấy Hiện Tại làm trung tâm có thể đặt trọng tâm vào:

kiến tạo giá trị.

Thay vì chỉ hỏi:

“Giá tài sản sẽ tăng bao nhiêu?”

nó hỏi:

“Giá trị nào đang được tạo ra?”

Thay vì:

“Tôi có thể bán nó với giá bao nhiêu?”

nó hỏi:

“Tôi có thể tạo ra giá trị gì cho người khác?”

Thay vì:

“Làm sao để tiền sinh thêm tiền?”

nó hỏi:

“Làm sao để giá trị sinh ra giá trị?”

Đây là sự chuyển đổi từ:

Financial Economy (Kinh tế Tài chính).

sang:

Value Economy (Kinh tế Giá trị).

Và sâu hơn nữa:

Current Value Economy (Kinh tế Giá trị Hiện tại).

XXVIII. "TIỀN HIỆN TẠI" CÓ THỂ LÀ CẦU NỐI GIỮA CON NGƯỜI VÀ MÁY MÓC

Một nền kinh tế mới sẽ không chỉ có con người.

AI.

Robot.

Agent.

Software.

Network.

Machine.

Các hệ thống tự động ngày càng có khả năng tạo ra giá trị.

Điều này đặt ra một câu hỏi:

Nếu máy móc có thể tạo ra giá trị, chúng ta sẽ đo và phân phối giá trị đó như thế nào?

Đây là một vấn đề mà hệ thống tiền tệ tương lai sẽ phải đối mặt.

Tiền có thể trở thành:

ngôn ngữ chung giữa con người và máy móc.

Một AI tạo ra một sản phẩm.

Một agent thực hiện một nhiệm vụ.

Một robot vận hành một dây chuyền.

Một mạng lưới cung cấp một dịch vụ.

Một hệ thống tạo ra dữ liệu.

Tất cả đều có thể tham gia vào dòng chảy giá trị.

Và khi đó, câu hỏi:

“Ai làm việc?”

có thể trở nên ít quan trọng hơn câu hỏi:

“Giá trị đang được tạo ra ở đâu?”

Đây là một chân trời rất lớn cho tư duy “Tiền Hiện Tại”.

XXIX. TỪ INTERNET OF INFORMATION ĐẾN INTERNET OF VALUE

Internet ban đầu kết nối:

thông tin với thông tin.

Blockchain mở rộng ý tưởng:

giá trị với giá trị.

Nhưng tương lai có thể hướng đến:

Value in Motion.

Giá trị chuyển động theo thời gian thực.

Con người tạo giá trị.

Hệ thống ghi nhận.

Mạng lưới phân phối.

Người sử dụng phản hồi.

Giá trị được tái đầu tư.

Một vòng tuần hoàn liên tục.

Trong thế giới đó, tiền không còn chỉ là:

một vật để cất giữ.

Nó trở thành:

một giao thức để điều phối dòng chảy giá trị.

XXX. VẬY “THUYẾT HIỆN TẠI” CÓ GIÁ TRỊ VƯỢT QUA BITCOIN KHÔNG?

Câu trả lời nghiêm túc là:

Không nên đặt vấn đề theo cách đó.

Một lý thuyết mới không cần “vượt qua” Bitcoin.

Nó có thể:

học từ Bitcoin.

Bitcoin là một trong những thí nghiệm lớn nhất về tiền tệ phi tập trung.

Ethereum mở rộng khả năng lập trình.

DeFi mở rộng khả năng tài chính trên mạng.

AI mở rộng khả năng tạo ra và xử lý giá trị.

Internet mở rộng khả năng kết nối.

Nếu “Thuyết Hiện Tại” muốn đóng góp, nó có thể đứng trên vai của những cuộc cách mạng đó để hỏi một câu sâu hơn:

Sau khi tiền đã trở thành kỹ thuật số, phi tập trung và có thể lập trình — chúng ta sẽ dùng Hệ quy chiếu nào để định nghĩa giá trị?

Đó có thể là câu hỏi của thế hệ tiếp theo.

XXXI. MỘT HỆ QUY CHIẾU MỚI KHÔNG THỂ CHỈ LÀ MỘT KHẨU HIỆU

Đây là điều quan trọng nhất.

Nếu nói:

“Hiện Tại là vàng.”

thì đó mới chỉ là một hình ảnh.

Nếu nói:

“Tiền Hiện Tại là tương lai của tiền tệ.”

thì đó mới chỉ là một tuyên ngôn.

Hệ quy chiếu được xây dựng với những yếu tố:

định nghĩa.

tiên đề.

nguyên lý.

đơn vị.

phương pháp đo.

cơ chế vận hành.

quy tắc.

tiêu chuẩn.

hệ thống công nghệ.

ứng dụng thực tế.

Và quan trọng nhất:

khả năng kiểm chứng trong đời sống.

Đây là ranh giới giữa:

một ý tưởng

và

một nền văn minh mới.

XXXII. TỪ BITCOIN ĐẾN "THUYẾT HIỆN TẠI" — MỘT HÀNH TRÌNH CÓ THỂ ĐƯỢC NHÌN NHƯ THẾ NÀY

Có thể cô đọng hành trình thành một chuỗi:

Vàng

↓

Tiền giấy

↓

Ngân hàng

↓

Tiền điện tử

↓

Bitcoin

↓

Blockchain

↓

Digital Assets

↓

Programmable Money

↓

Internet of Value

↓

Current Economy

↓

CURRENT MONEY

Và phía sau “Current Money” không nhất thiết là một đồng tiền.

Nó có thể là:

MỘT HỆ QUY CHIẾU MỚI VỀ GIÁ TRỊ.

XXXIII. CÓ THỂ “THUYẾT HIỆN TẠI” KHÔNG PHẢI LÀ CUỘC CÁCH MẠNG TIỀN TỆ?

Có thể.

Và đây chính là điều làm câu chuyện trở nên thú vị.

Có thể “Thuyết Hiện Tại” cuối cùng không tạo ra một đồng tiền nào.

Có thể nó trở thành một trường phái triết học.

Có thể nó trở thành một lý thuyết kinh tế.

Có thể nó trở thành một phương pháp sống.

Có thể nó trở thành một mô hình doanh nghiệp.

Có thể nó trở thành một hệ thống công nghệ.

Có thể nó trở thành một nền kinh tế.

Hoặc có thể tất cả những thứ đó kết nối lại.

Bởi vì một Hệ quy chiếu lớn thường không thuộc về riêng một ngành.

Nó có thể đi xuyên qua:

triết học → khoa học → kinh tế → công nghệ → xã hội → đời sống.

XXXIV. CUỘC CÁCH MẠNG THỰC SỰ CÓ THỂ BẮT ĐẦU TỪ MỘT CÂU HỎI

Có một cách để nhìn lại toàn bộ hành trình.

Bitcoin hỏi:

“Chúng ta có thể tạo ra tiền mà không cần một trung tâm kiểm soát duy nhất không?”

“Thuyết Hiện Tại” có thể hỏi:

“Chúng ta có thể xây dựng một nền kinh tế mà giá trị không còn bị quy chiếu chủ yếu bởi thời gian không?”

Đây là một câu hỏi lớn.

Rất lớn.

Bởi vì nếu câu trả lời là có, thì chúng ta không chỉ tạo ra một loại tiền mới.

Chúng ta có thể đang mở cửa cho:

một mô hình lao động mới.

một mô hình tài sản mới.

một mô hình doanh nghiệp mới.

một mô hình thu nhập mới.

một mô hình thị trường mới.

một mô hình tự do mới.

Và cuối cùng:

một mô hình văn minh mới.

XXXV. “TIỀN HIỆN TẠI” — TIỀN CỦA MỘT NỀN VĂN MINH KHÔNG CÒN MUỐN SỐNG TRONG CHIẾC ĐỒNG HỒ

Có lẽ đây mới là tầng sâu nhất của ý tưởng.

Con người hiện đại đã xây dựng một nền văn minh cực kỳ hiệu quả.

Nhưng cũng chính nền văn minh đó khiến con người liên tục nghe:

“Lao động.”

“Nhanh lên.”

“Không kịp.”

“Hết hạn.”

“Deadline.”

“Quý này.”

“Năm sau.”

“10 năm nữa.”

“Về hưu.”

Cả đời người có thể trở thành một đường thẳng chạy từ:

quá khứ → hiện tại → tương lai.

Nhưng trong khi chạy về tương lai,

con người có thể quên mất nơi duy nhất họ thực sự đang sống:

HIỆN TẠI.

Nếu một nền kinh tế mới được thiết kế để phục vụ con người thay vì buộc con người phục vụ chiếc đồng hồ, thì đó không còn chỉ là cải cách tài chính.

Đó là:

một cuộc cách mạng về cách con người sử dụng cuộc đời mình.

XXXVI. TUYÊN NGÔN "TỪ BITCOIN ĐẾN THUYẾT HIỆN TẠI"

Có thể cô đọng toàn bộ tư tưởng thành một tuyên ngôn:

Internet dạy chúng ta rằng thế giới có thể được kết nối lại.

Bitcoin đã dạy chúng ta rằng tiền có thể được thiết kế lại.

Blockchain dạy chúng ta rằng niềm tin có thể được tổ chức lại.

AI đang dạy chúng ta rằng năng lực tạo giá trị có thể được mở rộng lại.

Và:

Thuyết Hiện Tại (*) đặt ra câu hỏi rằng liệu chính Hệ quy chiếu về giá trị cũng có thể được thiết kế lại hay không.

Từ:

Tiền vật chất

đến

Tiền kỹ thuật số.

Từ:

Tiền tập trung

đến

Tiền phi tập trung.

Từ:

Tiền như tài sản

đến

Tiền như giao thức.

Và có thể:

Từ tiền như đơn vị trao đổi

đến

tiền như ngôn ngữ của dòng chảy giá trị.

Đó là hành trình:

FROM BITCOIN TO CURRENT.

FROM DIGITAL MONEY TO PRESENT MONEY.

FROM MONEY TO VALUE.

FROM VALUE TO A NEW REFERENCE FRAME.

XXXVII. VÀ CÂU HỎI CUỐI CÙNG

Có thể sau này, khi nhìn lại lịch sử đầu thế kỷ XXI, con người sẽ nói:

Bitcoin là một cuộc cách mạng về tiền.

Hoặc có thể họ sẽ nói:

Bitcoin là bước đầu tiên của một cuộc cách mạng lớn hơn.

Một cuộc cách mạng bắt đầu bằng việc số hóa tiền.

Sau đó phi tập trung hóa tiền.

Sau đó lập trình hóa tiền.

Và cuối cùng:

tái định nghĩa giá trị.

Nếu điều đó xảy ra, “Thuyết Hiện Tại” sẽ không được nhớ đến bởi vì nó đã tạo ra thêm một đồng tiền.

Nó sẽ được nhớ đến nếu nó đã giúp con người đặt một câu hỏi mà trước đó họ chưa từng đặt đủ sâu:

“Tại sao chúng ta lại dùng một Hệ quy chiếu được xây dựng cho quá khứ và tương lai để định giá một cuộc sống chỉ thực sự diễn ra trong Hiện Tại?”

Có lẽ:

Tiền không cần một cuộc cách mạng nữa.

Có lẽ:

Hệ quy chiếu của tiền mới cần một cuộc cách mạng.

Và nếu Bitcoin từng mở cánh cửa để con người bước ra khỏi mô hình tiền tệ cũ,

thì “Thuyết Hiện Tại” có thể là một lời mời bước tiếp:

ra khỏi cách chúng ta từng định nghĩa giá trị.

Không phải để đối nghịch quá khứ.

Không phải để phủ nhận tương lai.

Mà để đưa cả hai trở về đúng vị trí của chúng.

Quá khứ:

để học.

Tương lai:

để định hướng.

Còn Hiện Tại:

để sống.

Và trong Hiện Tại,

con người tạo ra giá trị.

Giá trị lưu chuyển.

Kinh tế vận động.

Văn minh được xây dựng.

Tương lai được sinh ra.

Vì vậy, có lẽ câu hỏi lớn nhất của nền tài chính tương lai không chỉ trả lời câu hỏi triết học:

“Tiền là gì?”

Mà là:

“GIÁ TRỊ ĐANG DIỄN RA Ở ĐÂU?”

Và câu trả lời có thể đơn giản đến mức chúng ta đã nhìn thấy nó mỗi ngày:

Ở ĐÂY.

Ở BÂY GIỜ.

Ở HIỆN TẠI.

TỪ BITCOIN ĐẾN “THUYẾT HIỆN TẠI”

Bitcoin:

Một mạng lưới tiền tệ mới.

Blockchain:

Một hạ tầng niềm tin mới.

Digital Asset:

Một hình thức tài sản mới.

Programmable Money:

Một khả năng vận hành tiền mới.

Current Economy:

Một cách tổ chức giá trị mới.

Current Money:

Một đề xuất về tiền trong Hệ quy chiếu Hiện Tại.

Và:

THUYẾT HIỆN TẠI (*)

có thể không phải là câu trả lời cuối cùng.

Nó có thể chỉ là:

CÂU HỎI ĐẦU TIÊN CỦA MỘT KỶ NGUYÊN MỚI.

Một kỷ nguyên mà con người không còn hỏi:

“Tôi phải làm việc bao lâu để có tiền?”

mà bắt đầu hỏi:

“Tôi có thể tạo ra giá trị gì ngay bây giờ?”

Không còn chỉ hỏi:

“Tài sản của tôi đáng giá bao nhiêu?”

mà hỏi:

“Tài sản của tôi đang tạo ra giá trị gì?”

Không còn chỉ hỏi:

“Tương lai sẽ mang lại gì?”

mà hỏi:

“Tôi đang xây dựng tương lai nào bằng Hiện Tại này?”

Và không còn chỉ tìm kiếm:

Tự do tài chính.

Mà tiến đến một khái niệm rộng hơn:

TỰ DO THỜI GIAN.

Bởi cuối cùng,

tiền chỉ là công cụ.

vì giá trị mới là mục đích.

vì con người mới là đúng mục đích.

Và:

HIỆN TẠI LÀ NƠI GIÁ TRỊ ĐƯỢC "SỐNG" (HỮU ÍCH).

HIỆN TẠI LÀ NƠI CON NGƯỜI ĐƯỢC "SỐNG" (VỊ NHÂN).

VÀ HIỆN TẠI LÀ NƠI TIỀN TỆ ĐƯỢC "SỐNG" (TỒN TẠI).

KẾT

Nếu Bitcoin là một trong những lời tuyên bố mạnh mẽ rằng:

“Hãy thiết kế lại tiền.”

thì “Thuyết Hiện Tại” có thể đưa ra một lời mời rộng hơn:

“Hãy thiết kế lại Hệ quy chiếu mà chúng ta dùng để hiểu tiền, giá trị và chính cuộc sống.”

Đó mới có thể là cuộc cách mạng lớn nhất.

Không phải:

một đồng tiền mới.

Mà là:

MỘT CÁCH NHÌN MỚI VỀ GIÁ TRỊ.

Không phải:

thêm một tài sản vào thế giới.

Mà là:

MỘT HỆ QUY CHIẾU MỚI CHO NỀN KINH TẾ.

Không phải:

chạy nhanh hơn trên chiếc đồng hồ cũ.

Mà là:

HỎI LẠI: TẠI SAO CHÚNG TA PHẢI SỐNG TRONG CHIẾC ĐỒNG HỒ?

Và từ câu hỏi đó,

một con đường mới có thể bắt đầu.

Từ Bitcoin đến “Thuyết Hiện Tại”.

Từ tiền điện tử đến “Tiền Hiện Tại”.

Từ tài sản số đến tài sản Hiện Tại.

Từ nền kinh tế của thời gian đến nền kinh tế của giá trị.

Từ Financial Freedom đến Time Freedom.

Và cuối cùng:

TỪ MỘT CUỘC CÁCH MẠNG VỀ TIỀN

ĐẾN MỘT CUỘC CÁCH MẠNG VỀ CÁCH CON NGƯỜI ĐỊNH GIÁ CUỘC ĐỜI.

Đó có thể là hành trình tiếp theo của tiền.

Và cũng có thể là hành trình tiếp theo của nền văn minh.

///---

- [THUYẾT HIỆN TẠI (*)]